Một số ảnh hưởng của h2s lên sinh trưởng và phát triển của tôm thẻ.

Hydrogen sulfide là một hợp chất hóa học có công thức là H2S. Đây là 1 loại khí độc, không màu với mùi hôi đặc trưng của trứng thối. Nó nặng hơn không khí, rất độc hại, ăn mòn, dễ cháy, dễ nổ. Hydrogen sulfide thường được sinh ra do sự phân hủy chất hữu cơ của sinh vật nhân sơ trong điều kiện không có oxy ở các đầm lầy và cống thoát nước, quá trình này thường được gọi là phân hủy yếm khí. Hòa tan trong nước, hydrogen sulfide được gọi là axit hydrosulfuric hoặc axit sulfhydric là một axit yếu (https://en.wikipedia.org/wiki/Hydrogen_sulfide).

1. Các nguyên nhân hình thành H2S
Hydrogen sulfide (H2S) có thể hình thành ở đất trầm tích đáy ao, gây độc cho động vật thủy sản bởi vì nó cản trở quá trình tái oxy hóa của cytochrome a3 trong quá trình hô hấp. Các cách thực hành chính để giảm thiểu nguy cơ độc tính của hydrogen sulfide là cho ăn thận trọng để tránh thức ăn bị lãng phí ở đáy ao, sục khí nhiều để tránh mức oxy hòa tan thấp và tạo một dòng nước chảy có thêm oxy ngang qua bề mặt phân giới giữa đất và nước, bón vôi để ngăn chặn chất lắng đọng và nước có tính axit (Boyd, 2000). Hydrogen sulfide sinh ra ở lớp đất trầm tích chủ yếu là do các vi sinh vật khử sulfate, có thể khuếch tán vào lớp nước mặt bên trên và trong cột nước. Lưu huỳnh là một nguyên tố thiết yếu cho thực vật, động vật và vi khuẩn, có ở các vùng nước tự nhiên và nước trong các hệ thống nuôi trồng thủy sản, chủ yếu ở dạng ion sunfate. Ở các khu vực ẩm ướt, nồng độ sunfate trong nước thường là 5-50 mg/L, nhưng trong vùng khô hạn, nồng độ thường vượt quá 100 mg/L. Nước biển chứa trung bình 2.700 mg/L sulfate. Dù hiếm khi sử dụng sulfate cho các hệ thống nuôi trồng thủy sản đặc biệt để tăng nồng độ môi trường xung quanh, nhưng nó có trong thức ăn và một số cách cải thiện chất lượng nước (BioAqua dịch từ Theo Advocate Global Aquaculture – Tháng 3-4/2014).
Sự hình thành hydrogen sulfide ở đất trầm tích chủ yếu là kết quả của quá trình khử sulfate bởi các vi sinh vật. Quá trình khử sulfate xuất hiện ở thế oxy hóa khử thấp hơn là cần thiết cho quá trình khử sắt và mangan bởi các vi sinh vật. Do đó, sắt (hóa trị II) mangan (hóa trị II) thường có ở những nơi hydrogen sulfide được sinh ra. Sắt, mangan và các kim loại khác phản ứng với hydrogen sulfide một cách nhanh chóng để tạo thành sunfide kim loại không tan mà kết tủa. Quá trình này thường làm giảm nồng độ hydrogen sulfide trong đất trầm tích, nhưng đã có báo cáo về nồng độ trên 100 mg/L hydrogen sulfide ở một số loại đất trầm tích. Hydrogen sulfide trong đất trầm tích có thể khuếch tán vào trong lớp nước mặt bên trên, cũng có thể được trộn vào cột nước bởi hoạt động sinh học và xáo trộn trầm tích do kéo lưới và các dòng nước mạnh do gió hoặc thông khí cơ học. Nếu tốc độ hydrogen sulfide khuyếch tán vào nước vượt quá tốc độ oxy hóa của nó thì sẽ phát hiện được nồng độ của độc tố tiềm tàng này trong cột nước – đặc biệt là trong lớp nước cao vài cm trên bề mặt phân giới giữa đất trầm tích và nước (BioAqua dịch từ Theo Advocate Global Aquaculture – Tháng 3-4/2014).

2. Tác hại của H2S trong nuôi tôm
Độc tính của H2S phụ thuộc vào 3 thông số chính: pH, nhiệt độ và oxy hòa tan. H2S cản trở quá trình vận chuyển oxy của tôm. Nồng độ oxy hòa tan trên 3 ppm hỗ trợ ngăn chặn sản sinh H2S. Sự kết hợp của cả 3 yếu tố: pH, oxy và nhiệt độ thấp khiến cho H2S nguy hiểm hơn. Vì vậy, việc theo dõi 3 thông số này là chìa khóa để giảm thiểu độc tính của H2S. Việc phát hiện H2S khá phức tạp và khó khăn hơn so với việc phát hiện amoniac hoặc nitrit. Hầu hết người nuôi tôm không kiểm tra H2S mặc dù thực tế mức độ an toàn của H2S thấp hơn nhiều so với amoniac và nitrit. Ở cùng nồng độ, H2S nguy hiểm gấp hơn 100 lần so với amoniac và 1.000 lần hơn nitrit!
Tác động đầu tiên của H2S là ngăn chặn tôm hấp thu oxy. Khi nồng độ H2S thấp, mức này làm tôm suy yếu, tôm bơi chậm chạp và khiến cho tôm dễ bị tổn thương ngay cả khi chỉ tiếp xúc trong một thời gian ngắn. Khi nồng độ H2S cao, tỉ lệ chết hàng loạt xảy ra ngay cả khi tiếp xúc trong một thời gian ngắn. H2S cũng có thể gây phá hủy dần các mô bằng cách gây kích ứng các mô mềm trong mang, ruột, thành dạ dày và gan tụy. H2S cũng gây stress tôm, làm giảm khả năng đề kháng của tôm đối với các bệnh lây nhiễm.
Theo Soraphat Panakorn (2016), khi hàm lượng H2S ở vượt ngưỡng thì sẽ khiến chi phí sản xuất tăng do tốc độ tăng trưởng trung bình hàng ngày và tỉ lệ sống đều giảm, hệ số chuyển đổi thức ăn và khả năng dễ bị mắc bệnh đều tăng. Thông thường, người nuôi gặp phải các vấn đề của khí độc H2S nhưng không biết làm cách nào để quản lý. H2S luôn luôn tồn tại trong ao, có thể giết chết tôm từ từ mỗi đêm. Người nuôi có thể đã bị thiệt hại khoảng 10% mỗi vụ và nhìn chung chấp nhận mức này khi họ không biết nguyên nhân nào thực sự gây chết hoặc làm thế nào để xử lý nó. Tính đến nay, ước tính có khoảng 4 triệu tấn tôm có thể đã bị thiệt hại do khí độc H2S. Ngưỡng H2S an toàn cho tôm sú là 0.033 ppm (Chen, 1985) và trên cá là 0.002 ppm (Boyd, 1982). Đối với tôm post thẻ chân trắng (cảm nhiễm LC50 trong 48 giờ) thì ngưỡng H2S an toàn lên đến 0.0087 ppm và đối với tôm thẻ nhỏ thì ngưỡng chịu đựng lên đến 0.0185 ppm.

3. Cách nhận biết và phương pháp khắc phục
Để đánh giá sự hiện diện của H2S thường sẽ kiểm tra số lượng vi khuẩn bằng đĩa thạch TCBS ở trong các mẫu nước lấy từ khoảng 2-5 cm cách khu vực bùn. Vibrio bình thường sẽ hiển thị ở dạng khuẩn lạc màu xanh lá cây hoặc màu vàng; vi khuẩn khử sulfate sẽ hiển thị ở dạng khuẩn lạc đen. Nếu nhìn thấy khuẩn lạc đen thì có nghĩa là H2S đang được sinh ra và cần phải xử lý ngay tức thì.
Nghiên cứu của Soraphat Panakorn (2016), cũng cho thấy các nguyên nhân bệnh từ những triệu trứng trong bảng bên dưới.

Để hạn chế tác hại H2S, người nuôi nên thực hiện theo các hướng dẫn sau đây:
- Giữ DO tại các điểm quan trọng (cách đáy 30 cm và 3 m từ mép bùn lúc 3-4 giờ sáng) luôn luôn trên 3 ppm, từ lúc bắt đầu đến thu thu hoạch mỗi vụ. Luôn cho ăn theo nhu cầu nhưng có kiểm soát. Kiểm soát tốt hàm lượng chất hữu cơ. Tránh nuôi ở các ao đất xốp, cát và khu vực bị phèn. Luôn luôn kiểm tra vi khuẩn có trong mẫu nước bằng TCBS và mẫu được thu cách mặt bùn 2 -5cm. Dòng Vibrio thông thường sẽ cho ra khuẩn lạc xanh hoặc vàng, SRB sẽ cho ra khuẩn lạc đen. Khi người nuôi thấy những khuẩn lạc này, có nghĩa là khí H2S đã bắt đầu xuất hiện. Lúc đó, người nuôi cần có những biện pháp xử lí kịp thời. Giữ pH ở mức 7.8 - 8.3 trong suốt giai đoạn nuôi. Độ chênh lệch pH trong ngày phải ít hơn 0.4. Người nuôi nên cẩn thận và có hướng xử lý kịp thời khi mưa lớn và tảo tàn (Soraphat Panakorn, 2016).

Nguồn
(Qiu et al., 2017)
Qiu, L., Chen, M.-M., Wan, X.-Y., Li, C., Zhang, Q.-L., Wang, R.-Y., Cheng, D.-Y., Dong, X., Yang, B., Wang, X.-H., Xiang, J.-H., Huang, J., 2017. Characterization of a new member of Iridoviridae, Shrimp hemocyte iridescent virus (SHIV), found in white leg shrimp (Litopenaeus vannamei). Scientific Reports. 7, 11834.

Phóng sự tiêu điểm

Tin tức nổi bật

VĂN PHÒNG TẬP ĐOÀN

22 Lê Thánh Tôn, P.Bến Nghé, Q.1, Tp.HCM

CÔNG TY TNHH MTV VIỆT - ÚC CÀ MAU

Ấp Đường Kéo, Xã Tân Ân Tây, Huyện Ngọc Hiển, Tỉnh Cà Mau

CÔNG TY CỔ PHẦN CÁ TRA VIỆT - ÚC

Ấp Vĩnh Bường, Xã Vĩnh Hòa, Thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang

CÔNG TY TNHH VIỆT - ÚC PHƯỚC DINH

Thôn Sơn Hải, Xã Phước Dinh, Huyện Thuận Nam, Ninh Thuận

CÔNG TY CỔ PHẦN VIỆT - ÚC BẠC LIÊU

Khóm Nhà Mát, Phường Nhà Mát, Tp.Bạc Liêu, Tỉnh Bạc Liêu

CÔNG TY TNHH MTV VIỆT - ÚC BẾN TRE

Xã Bảo Thuận, Huyện Ba Tri, Tỉnh Bến Tre

CÔNG TY CỔ PHẦN VIỆT - ÚC BÌNH ĐỊNH

Thôn Xuân Thạnh Nam, Xã Mỹ An, Huyện Phù Mỹ, Bình Định

CHI NHÁNH CÔNG TY CỔ PHẦN VIỆT - ÚC BẠC LIÊU

Ấp Vĩnh Lạc, Xã Vĩnh Thịnh, Huyện Hòa Bình, Tỉnh Bạc Liêu

CÔNG TY TNHH VIỆT ÚC THỨC ĂN THỦY SẢN

Lô A12 - A16 KCN An Hiệp, Xã An Hiệp, Huyện Châu Thành, Bến Tre

CÔNG TY TNHH VIỆT - ÚC PHÙ MỸ

Xã Mỹ Thành, Huyện Phù Mỹ, Tỉnh Bình Định

CÔNG TY CỔ PHẦN VIỆT - ÚC NHÀ MÁT

Ấp Giồng Nhãn, Phường Nhà Mát, Tp.Bạc Liêu, Tỉnh Bạc Liêu

CÔNG TY TNHH VIỆT - ÚC NGHỆ AN

Xã Quỳnh Minh, Huyện Quỳnh Lưu, Tỉnh Nghệ An

CÔNG TY CỔ PHẦN THỦY SẢN VIỆT ÚC

Km 1595, QL1A, Xã Vĩnh Tân, Huyện Tuy Phong, Tỉnh Bình Thuận

CÔNG TY TNHH VIỆT - ÚC SÓC TRĂNG

Ấp Huỳnh Kỳ, Xã Vĩnh Hải, Thị xã Vĩnh Châu, Tỉnh Sóc Trăng

CÔNG TY TNHH VIỆT - ÚC QUẢNG NINH

Thôn Phúc Tiến, Xã Tân Lập, Huyện Đầm Hà, Quảng Ninh

CÔNG TY TNHH VIỆT - ÚC NINH THUẬN

Thôn Hòa Thạnh, Xã An Hải, Huyện Ninh Phước, Ninh Thuận